W życiu codziennym terminy związane z roszczeniami prawnymi często sprawiają trudności. Pojęcia odszkodowanie i zadośćuczynienie brzmią podobnie, lecz różnią się znaczeniem i zastosowaniem. W poniższym artykule w prosty sposób wyjaśnię, czym jest każdy z tych mechanizmów, w jakich sytuacjach je stosujemy oraz jakie kroki należy podjąć, żeby skutecznie dochodzić swoich praw.
Podstawowe pojęcia odszkodowania i zadośćuczynienia
Początkowo warto wyjaśnić, co kryje się pod obiema nazwami. Odszkodowanie ma na celu rekompensatę szkody majątkowej, czyli takiej, która da się przeliczyć na pieniądze. Z kolei zadośćuczynienie dotyczy krzywdy niemajątkowej, np. cierpienia fizycznego lub psychicznego.
Odszkodowanie – szkoda majątkowa
- dotyczy utraty lub uszczerbku na majątku;
- obejmuje koszty napraw, utracone dochody, stratę wartości przedmiotów;
- może być regulowane przez umowę lub orzeczone przez wyrok sądu;
- często związane z odpowiedzialnością cywilną.
Zadośćuczynienie – krzywda niemajątkowa
- dotyczy uczuć, cierpienia, bólu fizycznego lub psychicznego;
- kwota ustalana jest subiektywnie, w oparciu o okoliczności zdarzenia;
- za jego przyznanie odpowiadają sądy, które badają skalę doznanych krzywd;
- nie można go przenieść na spadkobierców ani zbyć.
Jak oblicza się odszkodowanie?
Aby ustalić wysokość odszkodowania, potrzebne są konkretne dane i dokumenty. Kluczowe jest wykazanie szkody majątkowej oraz związku przyczynowego między zdarzeniem a stratą. W praktyce procedura wygląda tak:
- sporządzenie kosztorysu lub faktur naprawczych (np. warsztatowych, medycznych);
- zebranie dowodów – zdjęcia, rachunki, umowy;
- wycena utraconych korzyści (jeśli przez wypadek utracono zarobki);
- zgłoszenie roszczenia do zakładu ubezpieczenie lub bezpośrednio do sprawcy szkody;
- w razie sporu – wniesienie pozwu do sądu.
Rola opinii biegłego
Kiedy wysokość straty jest trudna do oszacowania, strony lub sąd mogą powołać eksperta. Jego zadaniem jest przeprowadzenie szczegółowej wyceny i sporządzenie opinii, która stanowi mocny dowód w procesie.
Regres ubezpieczeniowy
Gdy to towarzystwo wypłaci odszkodowanie w imieniu sprawcy, może potem dochodzić zwrotu tych środków od osoby odpowiedzialnej. To tzw. regres.
Charakter zadośćuczynienia – rekompensata niemajątkowa
Zadośćuczynienie nie opiera się na konkretnych kosztach, lecz ma złagodzić skutki doznanego cierpienia. Przy jego wyznaczaniu sąd bierze pod uwagę takie czynniki jak:
- stopień doznanego bólu i cierpienia;
- okoliczności zdarzenia – okrucieństwo, intencje sprawcy;
- czas trwania dolegliwości i rokowania;
- wiek i stan zdrowia pokrzywdzonego.
Przykłady sytuacji
- uszkodzenie ciała w wypadku komunikacyjnym;
- naruszenie dóbr osobistych (godność, prywatność);
- znęcanie w miejscu pracy lub w szkole;
- błąd medyczny prowadzący do przewlekłego urazu.
Kwoty zadośćuczynienia
Choć sądy stosują wytyczne i orzecznictwo, to każda sprawa jest oceniana indywidualnie. Dlatego możliwe do uzyskania sumy mogą wahać się od kilku tysięcy do nawet kilkuset tysięcy złotych.
Terminy i procedury dochodzenia roszczeń
Kluczowym aspektem jest zachowanie odpowiednich terminów przedawnienia. Dla roszczeń majątkowych zwykle wynosi on 3 lata od momentu, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie zobowiązanej. W przypadku zadośćuczynienia – także 3 lata. Niezachowanie terminu może skutkować odrzuceniem pozwu.
Formy zgłoszenia roszczenia
- wezwanie do zapłaty wysłane do sprawcy;
- roszczenie ubezpieczeniowe skierowane do towarzystwa;
- wniosek mediacyjny – próba polubownego załatwienia sprawy;
- pozew sądowy jako ostateczność.
Przebieg postępowania sądowego
W pozwie należy wskazać wartość żądania, okoliczności zdarzenia oraz dowody. Po rozpoznaniu sprawy sąd wyda wyrok uwzględniający zarówno roszczenie o odszkodowanie, jak i o zadośćuczynienie, jeśli takie żądanie zostało wysunięte.
Współpraca z prawnikiem i koszty
Choć samodzielne dochodzenie roszczeń jest możliwe, to w skomplikowanych sprawach warto skorzystać z pomocy specjalisty. Prawnik doradzi, jakie dokumenty zgromadzić, wskaże właściwą drogę postępowania i może reprezentować klienta w sądzie. Wynagrodzenie adwokata może być ustalone w formie ryczałtu lub procentowej stawki od wygranej kwoty.
- taniej jest liczyć na sukces w ramach umowy o stałą obsługę prawną;
- w sprawach ubezpieczeniowych często stosuje się opłatę success fee;
- istnieje możliwość zwrotu kosztów zastępstwa procesowego od przegranego przeciwnika.
